Vùng cây ăn trái ĐBSCL: Xây dựng đê bao trữ nước để đối phó với hạn, mặn

Thứ sáu, ngày 6 tháng 5 năm 2016 | 14:52

KTNT - Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang phải đối mặt với nạn hạn hán, xâm ngập mặn kỷ lục trong 100 năm qua . Trao đổi với phóng viên Báo Kinh tế nông thôn, Giáo sư nông học Võ Tòng Xuân, Hiệu trưởng Trường Đại học Tân Tạo, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Cần Thơ, cho biết, đối với các vườn cây ăn trái đang chịu ảnh hưởng từ những hiện tượng biến đổi khí hậu bất thường, giải pháp hiệu quả nhất là xây dựng hệ thống đê bao tích trữ nước và tăng cường trồng các giống cây chịu hạn mặn.

Bà con nên áp dụng biện pháp tưới tiết kiệm để đảm bảo cung cấp đủ nước cho cây trồng.

Theo ông, tình trạng hạn, mặn ở ĐBSCL ảnh hưởng như thế nào đến các vườn cây ăn trái?

Ở ĐBSCL, vùng có diện tích trồng cây ăn trái lớn nhất là Bến Tre, Sóc Trăng, Tiền Giang, Vĩnh Long, Trà Vinh… Trong đó, Bến Tre là vùng thường xuyên bị ngập mặn nghiêm trọng. Trong mùa khô, các vùng trồng dừa ở đây do chịu ảnh hưởng của hạn mặn nên cây dừa sẽ cho trái nhỏ hơn.

Hạn mặn cũng khiến các vườn trồng bưởi, xoài, chôm chôm ở Vĩnh Long, Sóc Trăng xảy ra hiện tượng khô héo, rụng trái, cháy lá đồng loạt.

Đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng khô hạn và xâm nhập mặn nghiêm trọng này, thưa ông?

Hạn, mặn xảy ra do nhiều tác nhân. Tác nhân đầu tiên rõ ràng là do biến đổi khí hậu. Năm nay, chúng ta gặp chu kỳ của El Nino, biến đổi khí hậu đã khiến chu kỳ này gây ra những tác động mạnh và gay gắt hơn. Một nguyên nhân khác là do sự suy giảm nghiêm trọng của dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Kông xuống ĐBSCL. Theo các báo cáo quốc tế, diện tích rừng đầu nguồn giữ nước của Trung Quốc từ Tây Tạng xuống Giang Nam hiện chỉ còn 30%. Lượng nước còn giảm sút hơn nữa do Trung Quốc và Lào xây dựng thêm đập giữ nước. Thái Lan cũng có hai trạm bơm rất lớn, liên tục lấy nước từ sông Mê Kông để tưới cho vùng khô hạn của họ. Do đó, lượng nước sông chảy xuống Việt Nam không còn nhiều.

Nhìn chung, do ảnh hưởng của El Nino nên các nước nằm dọc theo xích đạo từ Việt Nam qua Thái Lan đến Ấn Độ đều bị hạn hán. Tuy nhiên, do nước biển đi sâu vào trong đất liền nên ngoài hạn hán, Việt Nam còn chịu thêm ảnh hưởng nghiêm trọng của xâm nhập mặn.

Các biện pháp ứng cứu trước mắt nhằm hạn chế tối đa thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp là gì, thưa ông?

Một trong những kỹ thuật giữ nước ngọt của ông cha ta ngày xưa là đào đìa (kênh), đắp đê tích trữ nước trong mùa mưa dùng cho sinh hoạt trong mùa khô. Hiện nay, chúng ta cũng có thể áp dụng kỹ thuật này vào các vườn cây ăn trái. Đào mương to và sâu hơn, làm bờ đê bao quanh từng vườn cây, mùa mưa mở cống cho nước vào đầy, đến mùa khô thì đóng cống lại để giữ nước. Hệ thống đê bao sẽ giúp nhà vườn có đủ lượng nước để tưới cho cây ăn trái cũng như ngăn chặn xâm nhập mặn, phòng chống bão lũ.

Ngoài ra, chúng ta cũng có thể sử dụng công nghệ tưới nước nhỏ giọt tiết kiệm. Ở Bến Tre, người dân sống ven biển đã áp dụng mô hình này để trồng xoài trên cát. Giữa các luống xoài, họ sử dụng máy bơm bơm nước từ giếng khoan rồi cho nước chảy theo hệ thống ống nhánh rẽ đến từng gốc cây. Ở đây sẽ có một vòi phun để phân tán lưu lượng nhỏ nước tưới đều quanh gốc. Nhờ đó, hàng trăm hécta xoài ở đây vẫn rất tươi tốt giữa mùa khô và bà con Bến Tre vẫn trúng mùa đều mà không lo hạn mặn.

Theo ông, về lâu dài chúng ta cần có giải pháp nào để phòng chống hiện tượng khô hạn và xâm nhập mặn?

Khô hạn và xâm nhập mặn sẽ tiếp diễn và ngày càng bất thường hơn. Về lâu dài, chúng ta phải tái cơ cấu nông nghiệp để kịp thời thích nghi và ứng phó với hạn mặn. Riêng ngành hàng cây ăn trái, nhà vườn cần chuyền đổi cơ cấu cây trồng sang những giống thích nghi được với vùng mặn và có giá trị kinh tế cao như dừa, sú, vẹt. Hiện, cũng đã có một số nghiên cứu về lai tạo giống cây có gen biến đổi chịu được hạn mặn nhưng phương pháp này tốn thời gian và mất nhiều chi phí hơn.

Một nhóm giải pháp khác chúng ta cần đầu tư đó là xây dựng hệ thống đê bao quy mô, kiên cố để ngăn chặn xâm nhập mặn, lũ lụt, hạn hán kéo dài. Theo tôi biết, hiện nay các hợp tác xã trồng xoài ở Bến Tre đang chuẩn bị xây dựng thí điểm hệ thống đê bao quanh vườn cây ăn trái, giúp nông dân có thể tưới cây một cách tiện lợi và đỡ tốn kém hơn trước.

Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!

Theo thống kê đến ngày 28/4, toàn vùng ĐBSCL đã có đến 208.000ha lúa bị thiệt hại, trong đó 60% bị thiệt hại nặng và nhiều vùng bị mất trắng. Ngoài ra, khoảng 9.000ha cây ăn quả và hơn 2.000ha thủy sản bị ảnh hưởng. Trên 2.000 hộ nông dân rơi vào tình trạng thiếu nước sinh hoạt.

Không dừng lại ở đó, đợt thiên tai này còn gây ra nguy cơ dịch bệnh và nhiều khả năng làm giảm lượng khách du lịch đến với ĐBSCL. Mặn xâm nhập sâu vào đất liền khoảng 105km gây thiếu nước sinh hoạt và sản xuất đối với đời sống người dân, ước thiệt hại là 2.280 tỷ đồng.

Thu Phương (thực hiện)

 

  

Ý kiến bạn đọc

Mã xác nhận

Tiêu điểm

Cần nâng cao hơn nữa công tác giám sát

KTNT - Ngày 23/10 vừa qua, Kỳ họp thứ tư, Quốc hội khóa XIV đã khai mạc trọng thể tại Nhà Quốc hội (Hà Nội). Dự kiến kỳ họp sẽ kéo dài 26 ngày.