Nông thôn mới không phải là danh hiệu

    26/04/2012 - 02:15:00

    Đến thời điểm này, khi toàn bộ hệ thống chính trị đang dồn sức cho chương trình mang nhiều giá trị nhân văn - xây dựng nông thôn mới (XDNTM) thì người nông dân và đời sống nông thôn tiếp tục trở thành những vấn đề được quan tâm hàng đầu. Trao đổi với chúng tôi về những câu chuyện thời sự của toàn xã hội đó, ông Lê Huy Ngọ, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT cho biết:

    Công cuộc XDNTM đang được toàn Đảng, toàn dân quan tâm. Với riêng bản thân tôi, tôi đã quan tâm đến mảng này từ hàng chục năm nay. Còn nhớ thời điểm năm 2000, khi còn làm Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT, có dịp đi nhiều vùng nông thôn trên khắp cả nước, tôi nhận ra một điều: mấy chục năm sau khi kết thúc chiến tranh, đất nước đã có nhiều đổi thay, kinh tế ngày càng phát triển với nhiều khu đô thị, khu công nghiệp, đời sống nông dân cũng khác xưa từ cái ăn, chỗ ở, nước sinh hoạt, chăm sóc y tế…, tuy nhiên, về cơ bản, chất lượng sống của đa số nông dân vẫn thấp.

    Thời điểm đó, người ta so sánh thu nhập của người dân nông thôn kém khu vực thành thị 4-5 lần, còn về các mặt văn hóa, thông tin,… kém tới hàng chục lần. Càng đi, tôi càng thấy băn khoăn và quyết định mình phải có hành động cụ thể. Theo đó, tôi đã đi những bước đầu tiên, đặc biệt là ngay trong Bộ, tôi đã triển khai các dự án nhỏ nhằm thay đổi hiện thực ấy. Sau này, có dịp sang Hàn Quốc, tôi thấy mô hình nông thôn mới của họ làm rất tốt nên cũng thí điểm làm theo ở 17 thôn trên cả nước. Cách làm của nước bạn khá đơn giản: cho nông dân vật liệu, xi măng (không cho tiền - NV), các làng thôn sẽ bàn bạc và lập Ban xây dựng làng mới, họ tự quyết và sử dụng số vật liệu được cho, có thể làm nhà, làm đường… Khi kiểm tra, đơn vị nào làm tốt, hiệu quả thì tiếp tục hỗ trợ nhiều hơn; nơi nào làm chưa hiệu quả thì dừng hỗ trợ để xem xét lại.

    Đến giờ, tôi vẫn hết mình – trong khả năng có thể - với nông dân, nông thôn. Sức khỏe có kém đi theo thời gian nhưng bầu nhiệt huyết thì vẫn thế. Mỗi khi có dịp về thăm lại những thôn, làng mình và anh em đã chung tay xốc vác từ hàng chục năm, thấy diện mạo nông thôn, đời sống người dân thay đổi rõ rệt, tôi thực sự xúc động…

    Theo quan điểm của ông thì đâu là những vấn đề mấu chốt nhất của XDNTM?

    Theo tôi, từ 19 tiêu chí, chúng ta có thể gút lại trong 5 nội dung cơ bản: phát triển sản xuất; xây dựng cơ sở hạ tầng; xây dựng đời sống văn hóa; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ; hoàn thiện và củng cố hệ thống chính trị.

    Một số ý kiến cho rằng, trong số 19 tiêu chí chúng ta đã đề ra để XDNTM, có những tiêu chí không phù hợp, không “ổn” với nhiều địa phương, tôi xin khẳng định là chúng ta không thể xây dựng được bất cứ bộ tiêu chí nào có thể phù hợp với tất cả các địa phương, vùng miền. Điều cốt yếu nhất là, trong quá trình thực hiện, chúng ta nên coi tiêu chí là chỗ dựa thôi, và nên linh hoạt khi đánh giá cũng như xây dựng các tiêu chí.

    Nhắc đến các tiêu chí, có ý kiến cho rằng, vì cứ chăm chăm lo hoàn thành đủ các “điều lệ” nên không tránh khỏi tình trạng ở một số địa phương, người ta chạy đua hoàn thành tiêu chí để đạt danh hiệu mà quên đi cái cốt lõi nhất là sự thay đổi về chất. Ông nghĩ thế nào về điều này?

    Tôi nghĩ, chúng ta không nên đánh đổi, tiêu chí không nên là danh hiệu - nghĩa là chỉ mang tính hình thức mà không có thực chất gì. Người nông dân cần một NTM sẽ mang cho họ những thứ thực tế, chứ không phải thứ danh hiệu suông. Nên chăng, chúng ta định nghĩa lại cho giản dị và đơn giản hơn: có nền kinh tế phát triển/đời sống văn minh gắn với sự cải thiện về đời sống, môi trường sạch đẹp, nếp sống văn hóa/người nông dân có đời sống khá giả. Đó là những thứ thực chất của cuộc sống.


    Tôi sợ và rất buồn khi từng thấy nhiều làng treo biển “Làng văn hóa” mà chỉ trưng cho người ta thấy một khung cảnh tiêu điều, xơ xác, rác thải vương vãi từ trong đường làng ngõ xóm cho tới ngoài cánh đồng... Chúng ta nên xem nỗ lực XDNTM là một tiến trình của sự phát triển chứ không nên xem đây là một cuộc thi đua.

    Có thể xem nỗ lực XDNTM là biểu hiện của tình yêu nước không, thưa ông?

    Điều đó đúng. Tôi nghĩ, tình yêu nước phải bắt nguồn từ tình yêu quê hương, làng xóm. Đã yêu, anh phải chung tay góp phần làm cho nó đẹp hơn, tốt hơn. Tôi hoài nghi những người nói yêu nước mà không xuất phát từ cái gốc rễ ấy.

    Nếu nhắc đến nông thôn của đất nước hiện nay, những ấn tượng nào hiện lên trong ông trước nhất?

    Đó là cảnh đất lúa bị thu hẹp; lao động trẻ khỏe đã về các vùng thành thị; cơ chế cạnh tranh gay gắt nhưng sản xuất lại nhỏ lẻ, manh mún. Từ các yếu tố cấu thành ấy, tôi thấy nông thôn của chúng ta còn khó khăn quá!

    Ông có hơi bi quan không?

    Không, đó là sự thật. Tôi thực sự thèm cái khí thế hừng hực của những cuộc cách mạng trong nông nghiệp trước đây chúng ta từng làm, đặc biệt là thời khoán 10. Tôi muốn có cái không khí ấy, tinh thần ấy, tâm thế ấy cho sự nghiệp XDNTM bây giờ. Nhưng để có thể huy động được sức dân mạnh mẽ đó, chúng ta phải xóa bỏ ngay sự chậm trễ trong nhận thức về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Xin hãy nhớ lại, khoán sản phẩm ra đời đã giải quyết rất nhiều khó khăn cho đời sống xã hội khi đó. Đồng thời, chính nó cũng tạo ra những xung đột mới cho toàn xã hội, là động lực cho quá trình đổi mới. Như vậy, sự thay đổi diệu kỳ mà chúng ta đã ghi nhận và cổ vũ, chính là từ nông thôn mà ra.

    Khó khăn nhiều như thế, ông có tin tưởng nỗ lực XDNTM sẽ thành công không?

    Chúng ta phải thấy sự thực là nông dân yếu nhất về tiềm lực kinh tế nhưng lại bị quá nhiều khó khăn bủa vây. Sự hỗ trợ cho những xã nghèo, huyện nghèo như cách chúng ta làm sẽ không tạo được phương thức và lực lượng lao động mới. Hiện, nông thôn vẫn còn hàng trăm ngàn đám ruộng nhỏ như manh chiếu, hàng trăm năm rồi vẫn nguyên cái cuốc, cái cày, nhiều nơi dùng gầu tát nước,… Như thế để thấy, đất nước chuyển mình và thay đổi bao nhiêu rồi mà chúng ta nhìn về nông dân chậm quá.

    Chúng ta phải tích cực hơn, xắn tay vào mà làm chứ đừng hô hào mãi. Bản thân người nông dân cũng phải đứng lên mà làm. Nông thôn mới nếu không tìm ra được động lực để nông dân đứng lên, làm chủ, xây dựng đời sống của họ thì sẽ không bao giờ thắng lợi. Trải qua bao cuộc bể dâu, làng quê của chúng ta, nông thôn của chúng ta vẫn giữ được những nét đẹp văn hóa từ ngàn đời, giữ được mối thâm tình bà con lối xóm, điều ấy quý giá biết bao. Dâu bể đấy, mà nét văn hóa làng, văn hóa lúa nước vẫn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt chiều dài lịch sử. Chúng ta phải giữ được cái cốt ấy, vì cái cốt ấy mà làm, nhất định sẽ thành công!

    Xin cám ơn ông!

    Nguyên Bộ trưởng Lê Huy Ngọ sinh năm 1938, quê quán tại Tĩnh Gia (Thanh Hóa), từng làm Phó trưởng ban Tổ chức Trung ương, Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa, Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phú (nay tách thành Vĩnh Phúc và Phú Thọ). Sau khi thôi làm Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT, ông được Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm làm Trưởng ban Phòng chống lụt bão Trung ương.

    Lê Phương (thực hiện)

Ý kiến bạn đọc

Nông nghiệp Thủ đô hội nhập và phát triển

Vĩnh Quỳnh: Ruộng đồng thẳng cánh cò bay

Vĩnh Quỳnh: Ruộng đồng thẳng cánh cò bay

KTNT - Mặc dù bà con nông dân ngày càng nhận thức được lợi ích của việc dồn điền đổi thửa (DĐĐT), một trong những mắt xích quan trọng của chương...